{"id":192179,"date":"2025-11-18T09:04:06","date_gmt":"2025-11-18T09:04:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/?p=192179"},"modified":"2025-11-18T09:04:09","modified_gmt":"2025-11-18T09:04:09","slug":"%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%8b%e0%a4%9c%e0%a5%87%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%9f-%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%95%e0%a5%88%e0%a4%9a%e0%a4%b0-project-suncatcher","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a5%8b%e0%a4%9c%e0%a5%87%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%9f-%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%95%e0%a5%88%e0%a4%9a%e0%a4%b0-project-suncatcher\/","title":{"rendered":"\u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930 (Project Suncatcher)"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 &#8211; \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928\u0932\u093f\u0916\u093f\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u094c\u0928-\u0938\u093e \u0915\u0925\u0928 \u2018\u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930\u2019 \u0915\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948?<\/strong><br>(a) \u0907\u0938 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u0940 \u0938\u0924\u0939 \u092a\u0930 \u0938\u094c\u0930 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0947 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 AI \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<br>(b) \u0907\u0938 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094c\u0930-\u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0917\u0942\u0917\u0932 \u0915\u0947 TPUs \u0938\u0947 \u0932\u0948\u0938 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u090f\u0917\u093e\u0964<br>(c) \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0921\u0947\u091f\u093e \u091f\u094d\u0930\u093e\u0902\u0938\u092b\u0930 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u0918\u0928 \u0924\u0930\u0902\u0917\u0926\u0948\u0930\u094d\u0927\u094d\u092f \u0935\u093f\u092d\u093e\u091c\u0928 \u092c\u0939\u0941\u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u0928 (DWDM) \u090f\u0935\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u093f\u0915 \u092c\u0939\u0941\u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u0928 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0939\u094b\u0902\u0917\u0940\u0964<br>(d) 650 \u0915\u093f\u092e\u0940. \u090a\u0901\u091a\u093e\u0908 \u092a\u0930 \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0914\u0938\u0924\u0928 100\u2013200 \u092e\u0940\u091f\u0930 \u0926\u0942\u0930\u0940 \u092a\u0930 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930 \u0930\u0916\u0928\u093e \u0938\u0902\u092d\u0935 \u092a\u093e\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e\u0964<br><strong>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930 &#8211; (a)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><strong><br>\u0935\u094d\u092f\u093e\u0916\u094d\u092f\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>4 \u0928\u0935\u0902\u092c\u0930, 2025 \u0915\u094b \u0917\u0942\u0917\u0932 \u0928\u0947 \u0905\u092a\u0928\u0940 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u093e\u0915\u093e\u0902\u0915\u094d\u0937\u0940 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u0905\u0928\u0941\u0938\u0902\u0927\u093e\u0928 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u2018\u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930 (Project Suncatcher)\u2019 \u0915\u0940 \u0918\u094b\u0937\u0923\u093e \u0915\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094c\u0930-\u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0947 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 \u0915\u0943\u0924\u094d\u0930\u093f\u092e \u092c\u0941\u0926\u094d\u0927\u093f\u092e\u0924\u094d\u0924\u093e \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0939\u092e\u093e\u0930\u0947 \u0938\u094c\u0930\u092e\u0902\u0921\u0932 \u0915\u093e \u0938\u0930\u094d\u0935\u094b\u091a\u094d\u091a \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u094d\u0930\u094b\u0924 \u0939\u0948, \u091c\u094b \u092e\u093e\u0928\u0935\u0924\u093e \u0915\u0940 \u0915\u0941\u0932 \u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u0941\u0924 \u0909\u0924\u094d\u092a\u093e\u0926\u0928 \u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0938\u0947 \u0932\u0917\u092d\u0917 100 \u0916\u0930\u092c \u0917\u0941\u0928\u093e (100 \u091f\u094d\u0930\u093f\u0932\u093f\u092f\u0928 \u0917\u0941\u0928\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915) \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u0909\u0924\u094d\u0938\u0930\u094d\u091c\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u092e\u0947\u0902, \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u0915\u0915\u094d\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0938\u094c\u0930 \u092a\u0948\u0928\u0932 \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u0940 \u0924\u0941\u0932\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0932\u0917\u092d\u0917 \u0906\u0920 \u0917\u0941\u0928\u093e \u0905\u0927\u093f\u0915 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0909\u0924\u094d\u092a\u0928\u094d\u0928 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0914\u0930 \u0932\u0917\u092d\u0917 \u0928\u093f\u0930\u0902\u0924\u0930 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 \u0930\u0939 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938\u0940 \u0924\u0925\u094d\u092f \u0915\u094b \u0906\u0927\u093e\u0930 \u092c\u0928\u093e\u0915\u0930 \u0917\u0942\u0917\u0932 \u0928\u0947 \u092f\u0939 \u0935\u093f\u091a\u093e\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0938\u094d\u0924\u0941\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0915\u093f \u092d\u0935\u093f\u0937\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u0915\u0943\u0924\u094d\u0930\u093f\u092e \u092c\u0941\u0926\u094d\u0927\u093f\u092e\u0924\u094d\u0924\u093e (AI Compute) \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0909\u092a\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928 \u092c\u0928 \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u2018\u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930\u2019 \u0907\u0938\u0940 \u0926\u0943\u0937\u094d\u091f\u093f\u0915\u094b\u0923 \u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0947\u0930\u093f\u0924 \u0939\u0948, \u092f\u0939 \u0938\u094c\u0930 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0947 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 (solar-powered satellite constellations) \u0915\u0940 \u0915\u0932\u094d\u092a\u0928\u093e \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0917\u0942\u0917\u0932 \u0915\u0947 \u091f\u0940\u092a\u0940\u092f\u0942 (Tensor Processing Units -TPUs) \u0938\u0947 \u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0939\u094b\u0902\u0917\u0947 \u0914\u0930 \u092b\u094d\u0930\u0940-\u0938\u094d\u092a\u0947\u0938 \u0911\u092a\u094d\u091f\u093f\u0915\u0932 \u0932\u093f\u0902\u0915\u094d\u0938 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u092a\u0930\u0938\u094d\u092a\u0930 \u091c\u0941\u0921\u093c\u0947 \u0930\u0939\u0947\u0902\u0917\u0947\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930, \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u0947 \u0938\u0902\u0938\u093e\u0927\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0928\u094d\u092f\u0942\u0928\u0924\u092e \u092a\u094d\u0930\u092d\u093e\u0935 \u0921\u093e\u0932\u0924\u0947 \u0939\u0941\u090f \u090f\u0915 \u0935\u093f\u0936\u093e\u0932, \u0938\u094d\u0915\u0947\u0932\u0947\u092c\u0932 (\u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f) AI \u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e \u0938\u0915\u0947\u0917\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0910\u0938\u0947 \u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915 \u0915\u094b \u0938\u092b\u0932 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0905\u0924\u094d\u092f\u0902\u0924 \u0924\u0947\u091c\u093c \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0938\u0928\u0940\u092f \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u0902\u091a\u093e\u0930 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0917\u0942\u0917\u0932 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930,\u0938\u0918\u0928 \u0924\u0930\u0902\u0917\u0926\u0948\u0930\u094d\u0927\u094d\u092f \u0935\u093f\u092d\u093e\u091c\u0928 \u092c\u0939\u0941\u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u0928 (DWDM) \u0914\u0930 \u0938\u094d\u0925\u093e\u0928\u093f\u0915 \u092c\u0939\u0941\u0938\u0902\u0915\u0947\u0924\u0928 \u091c\u0948\u0938\u0940 \u0924\u0915\u0928\u0940\u0915\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0938\u0947\u0915\u0902\u0921 \u0926\u0930\u094d\u091c\u0928\u094b\u0902 \u091f\u0947\u0930\u093e\u092c\u093f\u091f \u0921\u0947\u091f\u093e \u091f\u094d\u0930\u093e\u0902\u0938\u092b\u0930 \u0938\u0902\u092d\u0935 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f, \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0928\u093f\u0915\u091f (\u0915\u0941\u091b \u0915\u093f\u0932\u094b\u092e\u0940\u091f\u0930 \u092f\u093e \u0909\u0938\u0938\u0947 \u0915\u092e \u0926\u0942\u0930\u0940) \u092a\u0930 \u0909\u0921\u093c\u093e\u0928\u093e \u0939\u094b\u0917\u093e, \u0924\u093e\u0915\u093f \u0938\u093f\u0917\u094d\u0928\u0932 \u0932\u0949\u0938 \u0928\u094d\u092f\u0942\u0928\u0924\u092e \u0930\u0939\u0947\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092a\u094d\u0930\u092f\u094b\u0917\u0936\u093e\u0932\u093e \u0938\u094d\u0924\u0930 \u092a\u0930 \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 1.6 \u091f\u0947\u0930\u093e\u092c\u093f\u091f \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0938\u0947\u0915\u0902\u0921 (Tbps) \u0915\u0940 \u0926\u094b-\u0924\u0930\u092b\u093c\u093e (\u0926\u094d\u0935\u093f\u0926\u093f\u0936\u093e\u0924\u094d\u200d\u092e\u0915) \u0921\u0947\u091f\u093e \u0917\u0924\u093f \u0938\u092b\u0932\u0924\u093e\u092a\u0942\u0930\u094d\u0935\u0915 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0940 \u0917\u0908\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0928 \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0906\u092a\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0939\u0941\u0924 \u0928\u091c\u0926\u0940\u0915 \u092c\u0928\u093e\u090f \u0930\u0916\u0928\u093e \u090f\u0915 \u091c\u091f\u093f\u0932 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0939\u0948\u0964 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0917\u0942\u0917\u0932 \u0928\u0947 \u0939\u093f\u0932-\u0915\u094d\u0932\u094b\u0939\u0947\u0938\u0940-\u0935\u093f\u0932\u094d\u091f\u0936\u093e\u092f\u0930 \u0938\u092e\u0940\u0915\u0930\u0923\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915\u0940\u092f \u092e\u0949\u0921\u0932 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u0940 \u0917\u0941\u0930\u0941\u0924\u094d\u0935\u093e\u0915\u0930\u094d\u0937\u0923 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f\u092f\u094b\u0902, \u0935\u093e\u092f\u0941\u0917\u0924\u093f\u0915\u0940\u092f \u0918\u0930\u094d\u0937\u0923 \u0914\u0930 \u0915\u0915\u094d\u0937\u0940\u092f \u0917\u0924\u093f\u0936\u093e\u0938\u094d\u0924\u094d\u0930 \u0915\u093e \u0938\u091f\u0940\u0915 \u0905\u0928\u0941\u0915\u0930\u0923 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0927\u094d\u092f\u092f\u0928 \u0938\u0947 \u092a\u0924\u093e \u091a\u0932\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f 650 \u0915\u093f\u092e\u0940 \u090a\u0901\u091a\u093e\u0908 \u092a\u0930, \u0932\u0917\u092d\u0917 100\u2013200 \u092e\u0940\u091f\u0930 \u0915\u0940 \u0914\u0938\u0924 \u0926\u0942\u0930\u0940 \u092a\u0930 \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u0925\u093f\u0930 \u0930\u0916\u0928\u093e \u0938\u0902\u092d\u0935 \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0907\u0938\u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u0947\u0935\u0932 \u0928\u094d\u092f\u0942\u0928\u0924\u092e \u0938\u094d\u091f\u0947\u0936\u0928-\u0915\u0940\u092a\u093f\u0902\u0917 \u092f\u0941\u0926\u094d\u0927\u093e\u092d\u094d\u092f\u093e\u0938 \u0915\u0940 \u0906\u0935\u0936\u094d\u092f\u0915\u0924\u093e \u0939\u094b\u0917\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0917\u0942\u0917\u0932 \u0928\u0947 \u0905\u092a\u0928\u0947 \u0928\u0935\u0940\u0928\u0924\u092e \u091f\u094d\u0930\u093f\u0932\u093f\u092f\u092e v6e \u0915\u094d\u0932\u093e\u0909\u0921 \u091f\u0940\u092a\u0940\u092f\u0942 \u0915\u093e 67 MeV \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u0949\u0928 \u092c\u0940\u092e \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u093f\u092f\u093e, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u092a\u093e\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0915\u093f \u0909\u091a\u094d\u091a \u092c\u0948\u0902\u0921\u0935\u093f\u0921\u094d\u0925 \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940(HBM) \u0938\u092c\u0938\u0947 \u0938\u0902\u0935\u0947\u0926\u0928\u0936\u0940\u0932 \u092d\u093e\u0917 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092b\u093f\u0930 \u092d\u0940, \u092f\u0939 \u0915\u0947\u0935\u0932 2 krad(Si) \u0935\u093f\u0915\u093f\u0930\u0923 \u0916\u0941\u0930\u093e\u0915 \u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u0939\u0940 \u0915\u0941\u091b \u0905\u0928\u093f\u092f\u092e\u093f\u0924\u0924\u093e \u0926\u093f\u0916\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u092c\u0915\u093f \u092a\u093e\u0902\u091a \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092e\u093f\u0936\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u0916\u0941\u0930\u093e\u0915 \u092e\u093e\u0924\u094d\u0930 750 rad(Si) \u0939\u094b\u0917\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938\u0938\u0947 \u092f\u0939 \u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u0930\u094d\u0937 \u0928\u093f\u0915\u0932\u093e \u0915\u093f \u091f\u0940\u092a\u0940\u092f\u0942 \u0939\u093e\u0930\u094d\u0921\u0935\u0947\u092f\u0930 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092a\u0930\u094d\u092f\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0935\u093f\u0915\u093f\u0930\u0923-\u0930\u094b\u0927\u0940 (radiation-hardened) \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0938\u094d\u0925\u093e\u092a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0940 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092c\u0921\u093c\u0940 \u092c\u093e\u0927\u093e \u0909\u091a\u094d\u091a \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0937\u0947\u092a\u0923 \u0932\u093e\u0917\u0924 (launch cost) \u0930\u0939\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092a\u0930\u0902\u0924\u0941 \u0939\u093e\u0932 \u0915\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0937\u0947\u092a\u0923 \u092e\u0942\u0932\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0930\u0902\u0924\u0930 \u0917\u093f\u0930\u093e\u0935\u091f \u0926\u0930\u094d\u091c \u0915\u0940 \u0917\u0908 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0917\u0942\u0917\u0932 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923\u093e\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930, 2030 \u0915\u0947 \u0926\u0936\u0915 \u0915\u0947 \u092e\u0927\u094d\u092f \u0924\u0915 \u092f\u0939 \u0932\u093e\u0917\u0924 200 \u0921\u0949\u0932\u0930 \u092a\u094d\u0930\u0924\u093f \u0915\u093f\u0932\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e \u0938\u0947 \u0915\u092e \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092f\u0926\u093f \u0910\u0938\u093e \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948, \u0924\u094b \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937-\u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930 \u0915\u0940 \u0932\u093e\u0917\u0924 \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940-\u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u0947\u0902\u0926\u094d\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0932\u093e\u0917\u0924 \u0915\u0947 \u0924\u0941\u0932\u0928\u0940\u092f \u0939\u094b\u0917\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092a\u094d\u0930\u093e\u0930\u0902\u092d\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0932\u0947\u0937\u0923 \u092f\u0939 \u0938\u0902\u0915\u0947\u0924 \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930 \u0915\u0940 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e \u0928 \u0924\u094b \u092d\u094c\u0924\u093f\u0915\u0940 \u0915\u0947 \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u092a\u0930\u0940\u0924 \u0939\u0948 \u0914\u0930 \u0928 \u0939\u0940 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0930\u0942\u092a \u0938\u0947 \u0905\u0938\u0902\u092d\u0935\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f, \u0905\u092d\u0940 \u092d\u0940 \u0905\u0928\u0947\u0915 \u0907\u0902\u091c\u0940\u0928\u093f\u092f\u0930\u093f\u0902\u0917 \u091a\u0941\u0928\u094c\u0924\u093f\u092f\u093e\u0901 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u0924\u093e\u092a \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 (thermal management), \u0909\u091a\u094d\u091a-\u092c\u0948\u0902\u0921\u0935\u093f\u0921\u094d\u0925 \u091c\u092e\u0940\u0928\u0940 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0930 (ground communication) \u0924\u0925\u093e \u0926\u0940\u0930\u094d\u0918\u0915\u093e\u0932\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0938\u0928\u0940\u092f\u0924\u093e (system reliability) \u0936\u0947\u0937 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0917\u0942\u0917\u0932 \u0928\u0947 \u0905\u0917\u0932\u093e \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092f \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0939\u0948 \u2014\u092a\u094d\u0932\u0948\u0928\u0947\u091f \u0915\u0902\u092a\u0928\u0940 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0938\u093e\u091d\u0947\u0926\u093e\u0930\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0930\u094d\u0937 2027 \u0915\u0940 \u0936\u0941\u0930\u0941\u0906\u0924 \u0924\u0915 \u0926\u094b \u092a\u094d\u0930\u094b\u091f\u094b\u091f\u093e\u0907\u092a \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u0915\u094d\u0937\u0947\u092a\u0923\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092f\u0939 \u092e\u093f\u0936\u0928 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093f\u0915\u094d\u0937 \u092e\u0947\u0902 \u091f\u0940\u092a\u0940\u092f\u0942 \u0939\u093e\u0930\u094d\u0921\u0935\u0947\u092f\u0930 \u0915\u0940 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937\u092e\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0911\u092a\u094d\u091f\u093f\u0915\u0932 \u0932\u093f\u0902\u0915 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0928 \u0915\u093e \u0935\u093e\u0938\u094d\u0924\u0935\u093f\u0915 \u092a\u0930\u0940\u0915\u094d\u0937\u0923 \u0915\u0930\u0947\u0917\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092d\u0935\u093f\u0937\u094d\u092f \u092e\u0947\u0902, \u092f\u0939 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0917\u0940\u0917\u093e\u0935\u093e\u091f-\u0938\u094d\u0924\u0930\u0940\u092f \u0938\u094c\u0930 \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0928\u0947\u091f\u0935\u0930\u094d\u0915 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093f\u0915\u0938\u093f\u0924 \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u0940 \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0938\u092e\u0947\u0902 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0902\u0917\u094d\u0930\u0939, \u0917\u0923\u0928\u093e \u0914\u0930 \u0924\u093e\u092a \u092a\u094d\u0930\u092c\u0902\u0927\u0928 \u0915\u093e \u0938\u092e\u0947\u0915\u093f\u0924 (integrated) \u0922\u093e\u0902\u091a\u093e \u0939\u094b\u0917\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0917\u0942\u0917\u0932 \u0915\u093e \u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930 \u0909\u0938\u0915\u0940 \u0909\u0928 \u0910\u0924\u093f\u0939\u093e\u0938\u093f\u0915 \u092e\u0942\u0928\u0936\u0949\u091f \u092a\u0930\u0902\u092a\u0930\u093e\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0928\u0935\u0940\u0928 \u0905\u0927\u094d\u092f\u093e\u092f \u0939\u0948, \u091c\u093f\u0928\u0915\u0947 \u0905\u0902\u0924\u0930\u094d\u0917\u0924 \u0915\u094d\u0935\u093e\u0902\u091f\u092e \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u0930 \u0914\u0930 \u0938\u094d\u0935\u093e\u092f\u0924\u094d\u0924 \u0935\u093e\u0939\u0928 (Waymo) \u091c\u0948\u0938\u0940 \u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e\u090f\u0901 \u091c\u0928\u094d\u092e\u0940\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\"><strong>\u0932\u0947\u0916\u0915- \u0935\u093f\u091c\u092f \u092a\u094d\u0930\u0924\u093e\u092a \u0938\u093f\u0902\u0939<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0932\u093f\u0902\u0915 \u092d\u0940 \u0926\u0947\u0916\u0947\u0902\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/blog.google\/technology\/research\/google-project-suncatcher\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/blog.google\/technology\/research\/google-project-suncatcher\/<\/a> <\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.thehindu.com\/sci-tech\/technology\/googles-project-suncatcher-aims-to-scale-ai-data-centres-in-space\/article70243542.ece\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.thehindu.com\/sci-tech\/technology\/googles-project-suncatcher-aims-to-scale-ai-data-centres-in-space\/article70243542.ece<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 &#8211; \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928\u0932\u093f\u0916\u093f\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u094c\u0928-\u0938\u093e \u0915\u0925\u0928 \u2018\u092a\u094d\u0930\u094b\u091c\u0947\u0915\u094d\u091f \u0938\u0928\u0915\u0948\u091a\u0930\u2019 \u0915\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0939\u0940 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948?(a) \u0907\u0938 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0915\u093e \u0909\u0926\u094d\u0926\u0947\u0936\u094d\u092f \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u0940 \u0938\u0924\u0939 \u092a\u0930 \u0938\u094c\u0930 \u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0947 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 AI \u0915\u0902\u092a\u094d\u092f\u0942\u091f\u093f\u0902\u0917 \u0905\u0935\u0938\u0902\u0930\u091a\u0928\u093e \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u092e\u093e\u0923 \u0915\u0930\u0928\u093e \u0939\u0948\u0964(b) \u0907\u0938 \u092a\u0930\u093f\u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0938\u094c\u0930-\u090a\u0930\u094d\u091c\u093e \u0938\u0902\u091a\u093e\u0932\u093f\u0924 \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939 \u0938\u092e\u0942\u0939\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0917\u0942\u0917\u0932 \u0915\u0947 TPUs \u0938\u0947 \u0932\u0948\u0938 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u090f\u0917\u093e\u0964(c) \u0909\u092a\u0917\u094d\u0930\u0939\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092c\u0940\u091a \u0921\u0947\u091f\u093e \u091f\u094d\u0930\u093e\u0902\u0938\u092b\u0930 \u0915\u0947 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":192180,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-192179","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-desci"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/phvHKS-NZF","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.edristi.in\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Project-Sunsketches.jpg?fit=300%2C168&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192179","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=192179"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192179\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":192181,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/192179\/revisions\/192181"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/media\/192180"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=192179"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=192179"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=192179"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}