{"id":180051,"date":"2025-01-11T08:46:35","date_gmt":"2025-01-11T08:46:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/?p=180051"},"modified":"2025-01-11T08:47:01","modified_gmt":"2025-01-11T08:47:01","slug":"%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a5%8b%e0%a4%b9%e0%a4%a8-%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%b9-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ae%e0%a4%a8%e0%a4%ae%e0%a5%8b%e0%a4%b9%e0%a4%a8-%e0%a4%b8%e0%a4%bf%e0%a4%82%e0%a4%b9-2\/","title":{"rendered":"\u0921\u0949. \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 &#8211; \u0921\u0949. \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u0915\u0925\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0935\u093f\u091a\u093e\u0930 \u0915\u0940\u091c\u093f\u090f-?<\/strong><br>1. 26 \u0926\u093f\u0938\u0902\u092c\u0930, 2024 \u0915\u094b \u0907\u0928\u0915\u093e \u0928\u093f\u0927\u0928 \u0939\u094b \u0917\u092f\u093e\u0964<br>2. \u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 2004 \u0938\u0947 2014 \u0924\u0915 \u0926\u0947\u0936 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0930\u0939\u0947<br>3. \u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 1995 \u0938\u0947 1998 \u0924\u0915 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0930\u0939\u0947<br><strong>\u0909\u092a\u0930\u094d\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0915\u0925\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u094c\u0928-\u0938\u093e\/\u0938\u0947 \u0915\u0925\u0928 \u0938\u0939\u0940 \u0939\u0948\/\u0939\u0948\u0902?<\/strong><br>(a) \u0915\u0947\u0935\u0932 (1) (b) \u0915\u0947\u0935\u0932 (2)<br>(c) (1) \u090f\u0935\u0902 (2) \u0926\u094b\u0928\u094b\u0902 (d) \u0907\u0928\u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u094b\u0908 \u0928\u0939\u0940\u0902<br><strong>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930 &#8211; (c)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><strong><br>\u0935\u094d\u092f\u093e\u0916\u094d\u092f\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>26 \u0926\u093f\u0938\u0902\u092c\u0930, 2024 \u0915\u094b \u0926\u0947\u0936 \u0915\u0947 \u092a\u0942\u0930\u094d\u0935 \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0921\u0949. \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0915\u093e \u0928\u093f\u0927\u0928 \u0939\u094b \u0917\u092f\u093e<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0947 92 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u0925\u0947<\/li>\n\n\n\n<li>\u0909\u0928\u0915\u093e \u091c\u0928\u094d\u092e 26 \u0938\u093f\u0924\u0902\u092c\u0930, 1932 \u0915\u094b \u0905\u0935\u093f\u092d\u093e\u091c\u093f\u0924 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u092a\u0902\u091c\u093e\u092c \u092a\u094d\u0930\u093e\u0902\u0924 \u0915\u0947 \u090f\u0915 \u0917\u093e\u0901\u0935 (\u0917\u093e\u0939) \u092e\u0947\u0902 \u0939\u0941\u0906 \u0925\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 1948 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0902\u091c\u093e\u092c \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u0938\u0947 \u092e\u0947\u091f\u094d\u0930\u093f\u0915 \u0915\u0940 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u092a\u0942\u0930\u0940 \u0915\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0909\u0938\u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0905\u092a\u0928\u0940 \u0906\u0917\u0947 \u0915\u0940 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u093e \u092c\u094d\u0930\u093f\u091f\u0947\u0928 \u0915\u0947 \u0915\u0948\u0902\u092c\u094d\u0930\u093f\u091c \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0930\u094d\u0937 1957 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0936\u093e\u0938\u094d\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u092a\u094d\u0930\u0925\u092e \u0936\u094d\u0930\u0947\u0923\u0940 \u0938\u0947 \u0911\u0928\u0930\u094d\u0938 \u0915\u0940 \u0921\u093f\u0917\u094d\u0930\u0940 \u0905\u0930\u094d\u091c\u093f\u0924 \u0915\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938\u0915\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u0935\u0930\u094d\u0937 1962 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0911\u0915\u094d\u0938\u095e\u094b\u0930\u094d\u0921 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u0915\u0947 \u0928\u0942\u092b\u093f\u0932\u094d\u0921 \u0915\u0949\u0932\u0947\u091c \u0938\u0947 \u0905\u0930\u094d\u0925\u0936\u093e\u0938\u094d\u0924\u094d\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0921\u0940.\u092b\u093f\u0932 \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092a\u0902\u091c\u093e\u092c \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u0914\u0930 \u0926\u093f\u0932\u094d\u0932\u0940 \u0938\u094d\u0915\u0942\u0932 \u0911\u095e \u0907\u0915\u094b\u0928\u0949\u092e\u093f\u0915\u094d\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0936\u093f\u0915\u094d\u0937\u0915 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u093f\u092f\u093e \u0925\u093e<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938\u0940 \u092c\u0940\u091a \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0941\u091b \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 (UNCTAD) \u0938\u091a\u093f\u0935\u093e\u0932\u092f \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u092d\u0940 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938\u0940 \u0915\u0947 \u0906\u0927\u093e\u0930 \u092a\u0930 \u0909\u0928\u094d\u200d\u0939\u0947\u0902 \u0935\u0930\u094d\u0937 1987 \u0914\u0930 1990 \u092e\u0947\u0902 \u091c\u093f\u0928\u0947\u0935\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0926\u0915\u094d\u0937\u093f\u0923 \u0906\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u092e\u0939\u093e\u0938\u091a\u093f\u0935 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924\u093f \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0930\u094d\u0937 1971 \u092e\u0947\u0902 \u0935\u0939 \u0935\u093e\u0923\u093f\u091c\u094d\u092f \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093e\u0932\u092f \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u0932\u093e\u0939\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0939\u0941\u090f\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0909\u0928\u094d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u093e\u0932\u092f \u0915\u0947 \u0938\u091a\u093f\u0935; \u092f\u094b\u091c\u0928\u093e \u0906\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u093e\u0927\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937; \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0930\u093f\u091c\u0930\u094d\u0935 \u092c\u0948\u0902\u0915 \u0915\u0947 \u0917\u0935\u0930\u094d\u0928\u0930 (1982-1985); \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u0938\u0932\u093e\u0939\u0915\u093e\u0930; \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u0905\u0928\u0941\u0926\u093e\u0928 \u0906\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0947 \u0905\u0927\u094d\u092f\u0915\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0915\u093e\u0930\u094d\u092f \u0915\u093f\u092f\u093e\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0939 \u0935\u0930\u094d\u0937 1991 \u0938\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 1996 \u0924\u0915 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0930\u0939\u0947<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u0930\u0942\u092a \u092e\u0947\u0902 \u0906\u0930\u094d\u0925\u093f\u0915 \u0938\u0941\u0927\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u0915 \u0928\u0940\u0924\u093f \u0915\u0947<\/li>\n\n\n\n<li>\u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u0928\u0915\u0940 \u092d\u0942\u092e\u093f\u0915\u093e \u0938\u0930\u093e\u0939\u0928\u0940\u092f \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 2004 \u0938\u0947 2014 \u0924\u0915 \u0926\u0947\u0936 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0930\u0939\u0947<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0939 \u0935\u0930\u094d\u0937 1991 \u0938\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0938\u0902\u0938\u0926 \u0915\u0947 \u0909\u091a\u094d\u091a \u0938\u0926\u0928 (\u0930\u093e\u091c\u094d\u092f \u0938\u092d\u093e) \u0915\u0947 \u0938\u0926\u0938\u094d\u092f \u0930\u0939\u0947 \u091c\u0939\u093e\u0901 \u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 1998 \u0938\u0947 2004 \u0924\u0915 \u0935\u093f\u092a\u0915\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u0928\u0947\u0924\u093e \u0925\u0947\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0909\u0928\u094d\u200d\u0939\u094b\u0902\u0928\u0947 \u0905\u092a\u0928\u0940 \u092a\u0941\u0938\u094d\u0924\u0915 \u2018\u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092f\u093e\u0924 \u0914\u0930 \u0906\u0924\u094d\u200d\u092e\u0928\u093f\u0930\u094d\u092d\u0930\u0924\u093e \u0914\u0930 \u0935\u093f\u0915\u093e\u0938 \u0915\u0940 \u0938\u0902\u092d\u093e\u0935\u0928\u093e\u090f\u0902\u2019\u2019 \u092e\u0947\u0902 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u0930\u094d\u092f\u093e\u0924 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0935\u094d\u092f\u093e\u092a\u093e\u0930 \u0928\u0940\u0924\u093f \u0915\u0940 \u0906\u0932\u094b\u091a\u0928\u093e \u0915\u0940 \u0925\u0940\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0926\u0947\u0936 \u0915\u0947 \u0907\u0915\u0932\u094c\u0924\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0925\u0947 \u091c\u093f\u0928\u0915\u0947 \u0939\u0938\u094d\u0924\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0928\u094b\u091f\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u0935\u0930\u094d\u0937 2005 \u092e\u0947\u0902 \u091c\u092c \u0935\u0939 \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0925\u0947 \u0924\u092c 10 \u0930\u0941\u092a\u092f\u0947 \u0915\u093e \u0928\u092f\u093e \u0928\u094b\u091f \u091c\u093e\u0930\u0940 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u0909\u0938 \u092a\u0930 \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0915\u0947 \u0939\u0938\u094d\u0924\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0938\u093e\u092e\u093e\u0928\u094d\u200d\u092f\u0924 \u0928\u094b\u091f\u094b \u092a\u0930 RBI \u0917\u0935\u0930\u094d\u0928\u0930 \u0915\u0947 \u0939\u0938\u094d\u0924\u093e\u0915\u094d\u0937\u0930 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0925\u0947\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0930\u094d\u0937 2005 \u092e\u0947\u0902 10 \u0915\u0947 \u0928\u094b\u091f\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u092f\u0939 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u092c\u0926\u0932\u093e\u0935 \u0939\u0941\u0906\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 &#8211; \u0921\u0949. \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0915\u094b \u092e\u093f\u0932\u0947 \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u094c\u0928 \u0938\u093e \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0939\u0948 \u2013<\/strong><br>(a) \u092a\u0926\u094d\u092e \u0935\u093f\u092d\u0942\u0937\u0923<br>(b) \u092f\u0942\u0930\u094b \u092e\u0928\u0940 \u0905\u0935\u093e\u0930\u094d\u0921<br>(c) \u0915\u0948\u092e\u094d\u092c\u094d\u0930\u093f\u091c \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f \u0915\u093e \u090f\u0921\u092e \u0938\u094d\u092e\u093f\u0925 \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930<br>(d) \u0930\u093e\u091c\u0940\u0935 \u0917\u093e\u0902\u0927\u0940 \u0938\u0926\u094d\u092d\u093e\u0935\u0928\u093e \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930<br><strong>\u0909\u0924\u094d\u0924\u0930 &#8211; (d)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><strong><br>\u0935\u094d\u092f\u093e\u0916\u094d\u092f\u093e\u0924\u094d\u092e\u0915 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0921\u0949. \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0915\u094b \u092e\u093f\u0932\u0947 \u0915\u0908 \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930\u094b\u0902 \u0914\u0930 \u0938\u092e\u094d\u092e\u093e\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0938\u092c\u0938\u0947 \u092a\u094d\u0930\u092e\u0941\u0916 \u0938\u092e\u094d\u092e\u093e\u0928 \u0939\u0948 \u2013<\/li>\n\n\n\n<li>\u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u093e \u0926\u0942\u0938\u0930\u093e \u0938\u0930\u094d\u0935\u094b\u091a\u094d\u091a \u0928\u093e\u0917\u0930\u093f\u0915 \u0938\u092e\u094d\u092e\u093e\u0928 \u092a\u0926\u094d\u092e \u0935\u093f\u092d\u0942\u0937\u0923 (1987);<\/li>\n\n\n\n<li>\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u093e\u0902\u0917\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u093e \u091c\u0935\u093e\u0939\u0930\u0932\u093e\u0932 \u0928\u0947\u0939\u0930\u0942 \u091c\u0928\u094d\u092e \u0936\u0924\u093e\u092c\u094d\u0926\u0940 \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930 (1995);<\/li>\n\n\n\n<li>\u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u094d\u0930\u092e\u0936: \u092f\u0942\u0930\u094b \u092e\u0928\u0940 \u0905\u0935\u0949\u0930\u094d\u0921 \u090f\u0935\u0902 \u090f\u0936\u093f\u092f\u093e \u092e\u0928\u0940 \u0905\u0935\u093e\u0930\u094d\u0921 (1993 \u0914\u0930 1994)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u0948\u092e\u094d\u092c\u094d\u0930\u093f\u091c \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f (1956) \u0915\u093e \u090f\u0921\u092e \u0938\u094d\u092e\u093f\u0925 \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930;<\/li>\n\n\n\n<li>\u0915\u0948\u092e\u094d\u092c\u094d\u0930\u093f\u091c \u0915\u0947 \u0938\u0947\u0902\u091f \u091c\u0949\u0928\u094d\u0938 \u0915\u0949\u0932\u0947\u091c \u092e\u0947\u0902 \u0935\u093f\u0936\u093f\u0937\u094d\u091f \u092a\u094d\u0930\u0926\u0930\u094d\u0936\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0930\u093e\u0907\u091f \u092a\u0941\u0930\u0938\u094d\u0915\u093e\u0930 (1955)<\/li>\n\n\n\n<li>\u0907\u0938\u0915\u0947 \u0905\u0932\u093e\u0935\u093e ,\u0909\u0928\u0915\u094b \u0915\u094b \u091c\u093e\u092a\u093e\u0928\u0940 \u0928\u093f\u0939\u094b\u0928 \u0915\u093f\u091c\u0908 \u0936\u093f\u092e\u094d\u092c\u0941\u0928 \u090f\u0935\u0902 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0938\u0902\u0918\u094b \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0938\u092e\u094d\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e \u091a\u0941\u0915\u093e \u0939\u0948\u0964<\/li>\n\n\n\n<li>\u0909\u0928\u094d\u0939\u0947\u0902 \u0915\u0948\u0902\u092c\u094d\u0930\u093f\u091c \u090f\u0935\u0902 \u0911\u0915\u094d\u0938\u095e\u094b\u0930\u094d\u0921 \u0924\u0925\u093e \u0905\u0928\u094d\u092f \u0915\u0908 \u0935\u093f\u0936\u094d\u0935\u0935\u093f\u0926\u094d\u092f\u093e\u0932\u092f\u094b\u0902 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u092e\u093e\u0928\u0926 \u0909\u092a\u093e\u0927\u093f\u092f\u093e\u0901 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0940 \u0917\u0908 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\"><strong>\u0932\u0947\u0916\u0915- \u0935\u093f\u0935\u0947\u0915 \u0924\u094d\u0930\u093f\u092a\u093e\u0920\u0940<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0932\u093f\u0902\u0915 \u092d\u0940 \u0926\u0947\u0916\u0947\u0902\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.hindustantimes.com\/india-news\/manmohan-singh-death-live-updates-india-former-prime-minister-latest-news-today-101735233013066.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.hindustantimes.com\/india-news\/manmohan-singh-death-live-updates-india-former-prime-minister-latest-news-today-101735233013066.html<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.thehindu.com\/news\/national\/government-releases-factsheet-regarding-memorial-for-former-pm-late-dr-manmohan-singh\/article69034945.ece\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.thehindu.com\/news\/national\/government-releases-factsheet-regarding-memorial-for-former-pm-late-dr-manmohan-singh\/article69034945.ece<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/www.livemint.com\/news\/manmohan-singh-death-news-live-updates-funeral-former-pm-congress-leader-condolences-rahul-sonia-gandhi-pm-modi-27-dec-11735259782262.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.livemint.com\/news\/manmohan-singh-death-news-live-updates-funeral-former-pm-congress-leader-condolences-rahul-sonia-gandhi-pm-modi-27-dec-11735259782262.html<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Manmohan_Singh\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Manmohan_Singh<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_awards_and_honours_received_by_Manmohan_Singh\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/List_of_awards_and_honours_received_by_Manmohan_Singh<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u092a\u094d\u0930\u0936\u094d\u0928 &#8211; \u0921\u0949. \u092e\u0928\u092e\u094b\u0939\u0928 \u0938\u093f\u0902\u0939 \u0938\u0947 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0928\u093f\u092e\u094d\u0928 \u0915\u0925\u0928\u094b\u0902 \u092a\u0930 \u0935\u093f\u091a\u093e\u0930 \u0915\u0940\u091c\u093f\u090f-?1. 26 \u0926\u093f\u0938\u0902\u092c\u0930, 2024 \u0915\u094b \u0907\u0928\u0915\u093e \u0928\u093f\u0927\u0928 \u0939\u094b \u0917\u092f\u093e\u09642. \u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 2004 \u0938\u0947 2014 \u0924\u0915 \u0926\u0947\u0936 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0927\u093e\u0928\u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0930\u0939\u09473. \u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 1995 \u0938\u0947 1998 \u0924\u0915 \u092d\u093e\u0930\u0924 \u0915\u0947 \u0935\u093f\u0924\u094d\u0924 \u092e\u0902\u0924\u094d\u0930\u0940 \u0930\u0939\u0947\u0909\u092a\u0930\u094d\u092f\u0941\u0915\u094d\u0924 \u0915\u0925\u0928\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u0947 \u0915\u094c\u0928-\u0938\u093e\/\u0938\u0947 \u0915\u0925\u0928 \u0938\u0939\u0940 \u0939\u0948\/\u0939\u0948\u0902?(a) \u0915\u0947\u0935\u0932 (1) (b) \u0915\u0947\u0935\u0932 (2)(c) (1) \u090f\u0935\u0902 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":180052,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[11],"tags":[495],"class_list":["post-180051","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fper","tag-current-affairs-famous-person"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/phvHKS-KQ3","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.edristi.in\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/dr.manmohan-singh.jpg?fit=275%2C183&ssl=1","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180051","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=180051"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180051\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":180053,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/180051\/revisions\/180053"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/media\/180052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=180051"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=180051"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.edristi.in\/hi\/%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%ae\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=180051"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}